Klinkers/ klinkerbotsing

Klinkerbotsing samenvatting van de regels (koppelteken of trema):

Klinkerbotsing ontstaat wanneer twee klinkers naast elkaar staan die verkeerd gelezen kunnen worden als één klank of tweeklank, terwijl ze bij verschillende lettergrepen horen.
Om dat te vermijden, gebruiken we een koppelteken (in samenstellingen) of een trema (in ongelede woorden, afleidingen of vervoegde vormen).

REGEL 1 Samenstellingen → koppelteken verplicht:

Gebruik een koppelteken bij klinkerbotsing tussen twee woorddelen die elk zelfstandig kunnen voorkomen.

Klinkercombinaties met verplicht koppelteken:
aa, ae, ai, aij, au
ee, ei, eij, eu
ie, ii, iij
oe, oi, oij, oo, ou
ui, uij, uu
(ook bij é-)

Vb.  camera-angst, lente-uitje, ski-instructeur, auto-ongeluk, milieu-inspectie

Uitzondering: zoiets (geen koppelteken)

REGEL 2 Koppelteken voor de duidelijkheid:

In sommige samenstellingen zonder klinkerbotsing kan een koppelteken de leesbaarheid verbeteren.

Vb. astma-onderzoek, baby-eczeem, privé-auto, zij-ingang

REGEL 3 Getallen met -en- trema verplicht:

Bij klinkerbotsing in getallen met -en- gebruik je een trema.

Vb. drieëndertig, drieënhalf, tweeëntwintig, tweeënvijftigste

REGEL 4 Ongelede woorden, afleidingen, verbogen en vervoegde vormen (trema):

Gebruik een trema bij klinkerbotsing binnen één woord, bij afleidingen of bij verbogen/ vervoegde vormen.

Klinkercombinaties met trema:
aa, ae, ai, au
ee, ei, eu
ie
oo, oe, oi, ou
uu, ui

(Niet bij i+i en i+j in ongelede woorden)

Vb. prozaïsch, beïnvloeden, geëindigd, coördinator, vacuüm, intuïtief

Zonder trema (geen klinkerbotsing):
alinea, geaaid, geolied, coalitie, begroeiing, kopiist

REGEL 4.1 Drie of meer klinkers --> geen trema na -i-  

Vb. lawaaiig, eieren, keien, apprecieerde, modieus, groeien, koeien, uien

REGEL 4.2 Geen trema op de eerste letter van ij of ui:

Vb.  beijveren, geijkt, geijzeld, geuit

REGEL 4.3 Uitheemse leenwoorden behouden hun spelling:

Vb. clientèle, paella, museum, petroleum, opticien, musicienne

REGEL 4.4  In afleidingen van woorden op -ie --> ië (niet ieë):

Vb. bacteriën, ceremoniën, evangeliën, oliën, magiër

REGEL 5 Woorden met -achtig --> koppelteken bij klinkerbotsing:

Verplicht bij a+a.
Facultatief voor leesbaarheid in andere gevallen.

Vb. maffia-achtig, reuma-achtig, adagio-achtig, antilope-achtig

REGEL 6 Na Latijnse of Griekse voorvoegsels --> koppelteken bij klinkerbotsing:

Geldt onder andere voor: anti, auto, bio, co, contra, de, macro, mini, mono, multi, neo, paleo, para, poly, pro, pseudo, socio, tele, ultra, …

Vb. contra-indicatie, homo-erotisch, re-integratie, socio-economisch, vice-eersteminister

Voor de duidelijkheid: co-auteur, anti-aanbaklaag, pro-actief

REGEL 6.1 Trema bij klinkerbotsing in ongelede woorden:

Wanneer het woord niet wordt gezien als een afleiding met een voorvoegsel.

Vb.  biënnale, triënnale, tetraëder, coëfficiënt, coöperatie, coördinatie, reünie, reïncarnatie